Muzyka a rozwój dziecka: dlaczego rytm, piosenki i instrumenty są ważne
Jak muzyka wspiera mowę, pamięć, ruch i emocje dziecka, jakie zabawy muzyczne pasują do wieku i po czym poznać, że to dobry moment na naukę gry.
Mój siostrzeniec w wieku trzech lat nie potrafił wymienić dni tygodnia. Ale umiał zaśpiewać każde słowo piosenki o dniach tygodnia, z pokazywaniem, i powtarzał ją w kółko, aż reszta rodziny błagała o ciszę.
Tak muzyka działa na młody mózg. Rytm i melodia dają mowie i pamięci coś, czego można się uchwycić. A to tylko jedna z rzeczy, które muzyka robi dla dzieci.
Co muzyka daje rozwojowi
Wokół muzyki i dzieci narosło sporo mitów. Pewnie obiło ci się o uszy, że słuchanie Mozarta sprawia, że niemowlęta stają się mądrzejsze. Ten tak zwany „efekt Mozarta” nie obronił się w późniejszych badaniach. Nie znaczy to jednak, że muzyka nie ma wartości. Znaczy tylko, że wartość leży w robieniu muzyki i w samym przeżyciu, a nie w szybkim wzroście inteligencji.
Oto, co ćwiczy aktywne muzykowanie.
Słuchanie i wrażliwość na dźwięki
Muzyka wymaga uważnego słuchania: wysoko i nisko, głośno i cicho, szybko i wolno, tak samo i inaczej. To uważne słuchanie pokrywa się ze słuchem fonemowym, który wspiera naukę czytania. Słyszenie rymów i sylab w piosenkach to analiza słuchowa w praktyce.
Mowa i słownictwo
Piosenki są pełne słów, często takich, których dziecko nie usłyszy w codziennej rozmowie. Powtórzenia, rytm i rymy sprawiają, że łatwiej je zapamiętać. Śpiew zwalnia mowę i dzieli ją na kawałki, dzięki czemu małe dziecko słyszy każdą część.
Pamięć
Zapamiętanie melodii, słów zwrotki czy kolejności dźwięków na pianinie ćwiczy pamięć. Piosenki od wieków pomagają ludziom zapamiętywać różne rzeczy, a wyliczanki i piosenki o literach są tego dobrym przykładem.
Rytm i wyczucie czasu
Klaskanie do rytmu, maszerowanie, taniec i bębnienie rozwijają poczucie czasu. Poruszanie się w rytm muzyki wymaga zgrania słuchu z ruchem.
Motoryka mała i duża
Gra na instrumencie rozwija precyzję palców i koordynację. Taniec i piosenki z pokazywaniem budują równowagę i świadomość ciała.
Wyrażanie i regulowanie emocji
Muzyka to jeden z najstarszych sposobów, w jaki ludzie wyrażają uczucia i sobie z nimi radzą. Kołysanka uspokaja. Skoczna piosenka dodaje energii. Dzieci mogą nauczyć się wybierać muzykę, która pasuje do ich nastroju albo go zmienia, a muzykowanie pozwala im wyrazić to, czego jeszcze nie umieją powiedzieć słowami.
Bycie razem
Wspólny śpiew, gra w zespole i taniec dzieją się w grupie. Dzieci uczą się słuchać siebie nawzajem, czekać na swoją kolej i pracować na wspólny efekt. Rodzinne śpiewanie zostawia też ciepłe wspomnienia.
Wytrwałość
Nauka gry na instrumencie to ćwiczenie czegoś trudnego, powolne postępy i satysfakcja, kiedy wreszcie wychodzi. Ta sama cierpliwość przydaje się potem przy ułamkach, na treningu i przy każdym nowym wyzwaniu.
Zabawy muzyczne według wieku
3–4 lata
Przedszkolaki kochają muzykę z ruchem. Niech będzie wesoło i z dużą dawką ruchu.
- Śpiewaj przy wszystkim. Piosenki do sprzątania, do kąpieli, do ubierania się. Wymyślajcie śmieszne.
- Piosenki z pokazywaniem: „Głowa, ramiona, kolana, pięty”, „Jedzie pociąg z daleka”, „Wlazł kotek na płotek”.
- Domowe instrumenty: garnki i drewniane łyżki, ryż w zakręconej butelce, gumki naciągnięte na pudełko.
- Zabawa w posągi: tańczymy, kiedy gra muzyka, i nieruchomiejemy, kiedy cichnie. Świetne na słuchanie i samokontrolę.
- Głośno i cicho, szybko i wolno: graj na bębenku, a dziecko porusza się jak słoń (wolno i ciężko) albo jak myszka (szybko i lekko).
W SmartySHIB są gry, w których maluchy swobodnie odkrywają dźwięki: leśna orkiestra zwierząt i magiczna tablica dźwięków.
5–6 lat
Dzieci potrafią już trzymać równy rytm, uczyć się dłuższych piosenek i rozpoznawać proste wzory.
- Wyklaskujcie sylaby w imionach i słowach: „ba-na-ny” to trzy klaśnięcia. To łączy muzykę z czytaniem. Podobnie działa gra z pociągiem sylabowym.
- Zabawy w echo: klaszczesz krótki rytm, dziecko go powtarza.
- Piosenki z rymami i wymyślanie nowych zwrotek, na przykład do „Panie Janie”.
- Proste instrumenty: cymbałki, mały keyboard, bębenek.
- Słuchanie różnych stylów: jazz, muzyka klasyczna, ludowa, muzyka z innych krajów, Chopin i mazurki.
Spróbujcie gry z bębnami na trzymanie rytmu i gry z rymami.
7–8 lat
Wiele dzieci jest teraz gotowych na regularne lekcje, jeśli są zainteresowane.
- Spróbujcie instrumentu: pianino, flet prosty, ukulele, skrzypce i perkusja to częste początki.
- Nauka czytania prostych nut, jeśli dziecko chodzi na lekcje.
- Gry pamięciowe z melodiami: posłuchaj krótkiej melodii i zagraj ją. Na tym opiera się nasza gra z powtarzaniem melodii.
- Wymyślajcie piosenki o codziennych sprawach. Zapisujcie je.
- Chór albo zespół w szkole, w domu kultury albo w parafii, jeśli jest dostępny.
Wirtualne pianino w SmartySHIB pozwala dzieciom wypróbować melodie na klawiaturze.
9–10 lat
Dzieci ćwiczą już bardziej samodzielnie i cieszą się bardziej złożoną muzyką.
- Kontynuujcie albo zacznijcie lekcje, na przykład w ognisku muzycznym, i pomóż ułożyć stały plan ćwiczeń.
- Odkrywajcie technologię muzyczną: proste aplikacje do komponowania i nagrywania.
- Poznawajcie historię muzyki i muzykę różnych kultur.
- Grajcie razem: duety z rodzicem albo rodzeństwem, rodzinne granie dla zabawy.
- Chodźcie na koncerty, także darmowe, w domu kultury, w szkole muzycznej czy w filharmonii na koncertach dla dzieci.
11–13 lat
Muzyka staje się w tym wieku częścią tożsamości. Gust dziecka może cię zaskoczyć.
- Szanuj jego muzykę i poproś, żeby ci ją pokazało. Słuchaj z ciekawością.
- Wspieraj zespoły, chóry i orkiestry w szkole albo w domu kultury.
- Zachęcaj do komponowania i produkcji, jeśli dziecko jest zainteresowane.
- Rozmawiajcie o tekstach: o czym są piosenki i jakie budzą uczucia.
Po czym poznać, że dziecko ciągnie do muzyki
Niektóre dzieci pokazują to bardzo wyraźnie. Inne po cichu. Możesz zauważyć, że dziecko:
- nuci albo wystukuje rytmy podczas zabawy,
- prosi w kółko o tę samą piosenkę i śpiewa razem z nią,
- wymyśla własne melodie albo nowe słowa do starych piosenek,
- zatrzymuje się i słucha, kiedy słyszy muzykę na żywo,
- bębni na każdym stole w domu.
Nic z tego nie jest warunkiem, żeby dziecko cieszyło się muzyką i z niej korzystało. Ale jeśli to widzisz, to dobry znak, że więcej muzykowania albo lekcje będą mile widziane.
Wybór instrumentu i lekcji
Jeśli dziecko chce uczyć się grać, kilka wskazówek:
- Pozwól mu wybrać, jeśli to możliwe. Zainteresowanie napędza ćwiczenie.
- Weź pod uwagę wielkość i wiek. Niektóre instrumenty mają dziecięce rozmiary, na innych łatwiej grać, gdy ręce i płuca urosną.
- Znajdź nauczyciela, który pasuje. Ciepły, zachęcający nauczyciel znaczy więcej niż słynny.
- Wypożycz, zanim kupisz, zwłaszcza instrumenty smyczkowe i dęte. Wiele szkół muzycznych wypożycza instrumenty uczniom.
- Spodziewaj się wzlotów i upadków. Większość dzieci przechodzi okresy, kiedy chce rzucić naukę. Porozmawiajcie, co jest trudne, i rozważcie krótkie zobowiązania („Skończmy ten semestr, a potem zdecydujemy”).
Jak sprawić, żeby ćwiczenie działało
- Krótko i często daje więcej niż długo i rzadko. Początkującemu wystarczy dziesięć, piętnaście minut dziennie.
- Codziennie o tej samej porze, żeby weszło w nawyk.
- Bądź publicznością. Poproś o minikoncert po kolacji.
- Dodaj trochę zabawy. Niech dziecko gra też ulubione piosenki, a nie tylko ćwiczenia.
- Zauważaj postępy: „Pamiętasz, jak ten utwór był bardzo trudny? Posłuchaj siebie teraz.”
Bez lekcji? Żaden problem
Nie każde dziecko potrzebuje formalnych lekcji, żeby czerpać z muzyki. Śpiewanie w samochodzie, taniec w kuchni, wspólne słuchanie, walenie w garnki i wymyślanie śmiesznych piosenek też się liczą. Nie musisz znać nut ani mieć dobrego głosu. Dzieciom zależy na tym, że śpiewasz z nimi.
Więcej muzycznych zabaw znajdziesz w grach muzycznych i na stronach umiejętności: słuch muzyczny i pamięć słuchowa.
Muzyka dla samej muzyki
Kusi, żeby uzasadniać muzykę jej korzyściami dla czytania, matematyki czy pamięci. Te związki są na tyle dobrze udokumentowane, że warto o nich wiedzieć. Ale najlepszy powód, żeby wypełnić życie dziecka muzyką, jest prostszy: daje radość, bliskość i sposób na wyrażanie uczuć. Rodzina, która w drodze do babci fałszuje razem w samochodzie, nie potrzebuje na to żadnych badań.