Przejdź do treści
  1. Strona główna
  2. Dla rodziców
  3. Pamięć robocza u dzieci: czym jest i jakie gry pomagają
🧠 Poradnik dla rodziców · 5 min czytania

Pamięć robocza u dzieci: czym jest i jakie gry pomagają

Czym jest pamięć robocza, dlaczego wpływa na czytanie, liczenie i wykonywanie poleceń, po czym poznać, że dziecku jest trudno, i jakie zabawy oraz gry pomagają.

Prosisz sześciolatka, żeby poszedł na górę, umył zęby, przebrał się w piżamę i przyniósł książkę z biblioteki. Po dziesięciu minutach schodzi w piżamie, z plastikowym dinozaurem w ręce, z nieumytymi zębami i szczerze zdziwiony, o jaką książkę chodzi.

To nie jest złośliwość. Najczęściej to pamięć robocza, która doszła do granicy swoich możliwości.

Czym właściwie jest pamięć robocza

Pamięć robocza pozwala przez chwilę trzymać informację w głowie i jednocześnie coś z nią robić. Można ją sobie wyobrazić jako małą tablicę suchościeralną. Zapisujesz na niej kilka rzeczy, korzystasz z nich i ścierasz, żeby zrobić miejsce na następne zadanie.

To coś innego niż pamięć długotrwała, w której na stałe przechowujemy fakty, przeżycia i umiejętności. Dziecko może pamiętać każdy szczegół zeszłorocznych wakacji nad morzem (pamięć długotrwała), a mimo to zgubić drugi krok w trzyczęściowym poleceniu (pamięć robocza).

Psychologowie zaliczają pamięć roboczą do trzech podstawowych funkcji wykonawczych, obok samokontroli i elastyczności myślenia. Razem działają jak wieża kontroli lotów w mózgu. Więcej o całym zestawie piszemy w poradniku o funkcjach wykonawczych, a ćwiczenia tej konkretnej umiejętności zebraliśmy na stronie pamięć robocza.

Dlaczego jest tak ważna w szkole

Pamięć robocza bierze udział niemal we wszystkim, co dziecko robi na lekcji:

  • Czytanie. Dziecko, które głoskuje „k-o-t”, musi utrzymać pierwsze dwie głoski, rozpoznać trzecią i wszystko połączyć. Później musi pamiętać początek zdania, żeby zrozumieć jego koniec.
  • Liczenie. Dodanie w pamięci 27 + 15 wymaga trzymania obu liczb, przekroczenia dziesiątki i zapamiętania częściowego wyniku.
  • Pisanie. Trzeba pamiętać, co chce się napisać, a jednocześnie myśleć o ortografii, kształcie liter i przecinkach. Dla młodego ucznia to spory ciężar.
  • Wykonywanie poleceń. „Wyjmijcie niebieskie zeszyty, otwórzcie podręcznik na stronie 12 i zróbcie zadania nieparzyste” to cztery osobne informacje.

Kiedy tablica się zapełnia, coś z niej spada. Dlatego dziecko radzi sobie z jednym zadaniem, a gubi się, kiedy kilka trzeba połączyć.

Jak pamięć robocza rośnie z wiekiem

Rozwija się stopniowo i poprawia jeszcze w wieku nastoletnim. Mniej więcej wygląda to tak:

3–4 lata. Jeden albo dwa proste kroki naraz. „Przynieś buty” działa. „Przynieś buty, kurtkę i czapkę, a potem poczekaj przy drzwiach” często już nie.

5–6 lat. Dwa, trzy kroki, zwłaszcza w znanej rutynie. Dziecko zaczyna utrzymywać głoski w pamięci, żeby złożyć z nich krótkie słowo.

7–8 lat. Około trzech kroków, proste rachunki w pamięci, pamiętanie, co działo się we wcześniejszym rozdziale książki.

9–10 lat. Zadania tekstowe z kilkoma krokami, dłuższe instrukcje, planowanie małego projektu.

11–13 lat. Kilka zadań domowych naraz, trzymanie w głowie toku rozumowania podczas pisania, liczenie w pamięci na większych liczbach. Wciąż w rozwoju, dlatego piątoklasista potrafi błyszczeć na lekcji i zostawić w szkole worek na WF.

Każde dziecko rozwija się we własnym tempie. To luźne wskazówki, a nie progi do zaliczenia.

Po czym poznać, że pamięć robocza jest przeciążona

  • Dziecko zaczyna zadanie i w połowie traci wątek
  • Wykonuje pierwszą część polecenia, a resztę zapomina
  • Liczenie w pamięci idzie mu ciężko, choć rozumie, o co chodzi
  • Gubi się przy przepisywaniu z tablicy
  • Zgłasza się do odpowiedzi i zapomina, co chciało powiedzieć
  • Przy dłuższych wyjaśnieniach wydaje się „bujać w obłokach”

Żaden z tych objawów osobno nic nie przesądza. Większość dzieci miewa je wszystkie od czasu do czasu. Jeśli jednak widzisz stały wzorzec, warto zmienić sposób przekazywania informacji.

Jak wspierać pamięć roboczą w domu

Pierwszym krokiem nie jest trening, tylko zmniejszenie obciążenia, żeby dziecku się udawało.

Mniej poleceń naraz

Zamiast całej wieczornej listy: „Umyj zęby i przyjdź mi powiedzieć”. Kiedy wróci, podajesz kolejny krok. Gdy to działa, stopniowo dokładasz drugi.

Niech będzie widać

Obrazkowa lista na lustrze w łazience (szczoteczka, piżama, książka) zdejmuje ciężar z pamięci. Dziecko, które może zerknąć na listę, nie musi trzymać wszystkiego w głowie, a z czasem rutyna i tak przechodzi do pamięci długotrwałej.

Poproś, żeby powtórzyło

„Jakie dwie rzeczy masz teraz zrobić?” Powiedzenie tego na głos pomaga zapamiętać, a ty od razu wiesz, czy coś się nie zgubiło.

Dziel na kawałki

Numery telefonów zapamiętujemy w grupach nie bez powodu. Pomóż dziecku dzielić: wyrazy na sylaby, obowiązki na „kuchenne” i „w pokoju”.

Codzienne zabawy, które ćwiczą pamięć roboczą

Do tych nie trzeba żadnego ekranu:

  • „Pojechałam na targ i kupiłam…” Każdy dodaje jedną rzecz i powtarza całą listę. Idealne w samochodzie.
  • Polecenia łańcuszkiem. Dwa albo trzy polecenia z rzędu: „Dotknij nosa, podskocz, klaśnij”.
  • Od tyłu. Przeliteruj „dom” od końca. Odliczaj od 20 co dwa.
  • Co zniknęło? Połóż na tacy osiem przedmiotów, daj dziecku pół minuty na przyjrzenie się, przykryj i zabierz jeden. Czego brakuje?
  • Wspólne gotowanie. Przeczytać krok przepisu, zapamiętać go i wykonać to dobry trening pamięci roboczej. Placki z jabłkami nadają się świetnie.

Gry online, które dają pamięci roboczej popracować

Gry dobrze pasują do takich ćwiczeń, bo zaczynają się łatwo i stają się trudniejsze małymi krokami, czyli dokładnie tak, jak potrzebuje rosnąca pamięć. W SmartySHIB znajdziesz między innymi:

  • klasyczne memory z parami kart: proste dla przedszkolaków, a na większych planszach wymagające także dla starszych dzieci,
  • cyfrową wersję zabawy „co zniknęło?”: patrzysz, zapamiętujesz i wskazujesz, czego brakuje,
  • zapamiętywanie, które pola zapaliły się na planszy, przy czym wzory rosną razem z dzieckiem,
  • powtarzanie melodii, które ćwiczy słuchową pamięć roboczą,
  • wyścigi w liczeniu w pamięci, czyli trzymanie i łączenie liczb w głowie,
  • tablice Schultego, w których szuka się liczb po kolei na pomieszanej planszy, co ćwiczy też uwagę.

Więcej znajdziesz w grach pamięciowych i na stronie umiejętności pamięć słuchowa.

Co gry mogą, a czego nie

Dzieci niemal zawsze robią postępy w grach pamięciowych, w które grają. To daje satysfakcję i buduje pewność siebie. Badacze wciąż dyskutują, na ile ta poprawa przekłada się na czytanie, matematykę czy zachowanie w klasie. Nie kupowałabym więc niczego, co obiecuje „naprawić” pamięć albo podnieść iloraz inteligencji.

Gry dobrze sprawdzają się w czymś innym: dają przyjemny, spokojny sposób na ćwiczenie uwagi i pamięci, pokazują dziecku, że ćwiczenie przynosi efekty, i budują wytrwałość w skupionym wysiłku. Razem z codziennymi sposobami opisanymi wyżej to naprawdę sporo.

Kiedy szukać dodatkowej pomocy

Porozmawiaj z wychowawczynią albo pediatrą, jeśli:

  • zapominanie wyraźnie odróżnia dziecko od kolegów z klasy,
  • wpływa na naukę, przyjaźnie albo poczucie własnej wartości,
  • towarzyszą mu stałe trudności z uwagą i usiedzeniem w miejscu albo duże zaległości w czytaniu lub liczeniu.

Kłopoty z pamięcią roboczą często występują u dzieci z ADHD i niektórymi specyficznymi trudnościami w uczeniu się. W Polsce bezpłatną diagnozę prowadzą poradnie psychologiczno-pedagogiczne, a jej wynik pomaga szkole dobrać właściwe wsparcie.

Mały eksperyment na dziś wieczór

Następnym razem podaj dziecku polecenie z dwóch kroków i poproś, żeby je powtórzyło. Zobacz, o ile sprawniej pójdzie. Wydaje się to aż za proste, ale dopasowanie poleceń do tego, ile pamięć dziecka mieści dzisiaj, to często najprostsza i najskuteczniejsza pomoc.

Najczęściej zadawane pytania

Czym jest pamięć robocza, mówiąc najprościej?
To mentalny notes: umiejętność przytrzymania w głowie kilku informacji przez krótki czas i posłużenia się nimi. Dzięki niej dziecko pamięta polecenie złożone z trzech kroków albo „przenosi” liczbę przy liczeniu w pamięci.
Czy gry mogą poprawić pamięć roboczą dziecka?
Dzieci stają się coraz lepsze w tych zadaniach pamięciowych, które ćwiczą, a gry to przyjemny sposób na takie ćwiczenia. Badacze wciąż spierają się, na ile te postępy przenoszą się na naukę w szkole, więc traktuj gry jako jeden z elementów obok dobrych nawyków, czytania i rozmów, a nie jako lekarstwo.
W jakim wieku rozwija się pamięć robocza?
Rośnie stopniowo przez całe dzieciństwo i jeszcze w okresie nastoletnim. Czterolatek ogarnia jeden albo dwa kroki naraz, a wiele dziesięciolatków radzi sobie z wyraźnie większą liczbą informacji.
Moje dziecko ciągle zapomina, co miało zrobić. Czy to powód do niepokoju?
Zapominanie jest bardzo częste i zwykle wynika po prostu z wieku. Jeśli wyraźnie odbiega od rówieśników, utrudnia naukę albo idzie w parze z kłopotami z uwagą, porozmawiaj z wychowawczynią, pediatrą lub specjalistą z poradni psychologiczno-pedagogicznej.

Gry, o których mowa w poradniku