Jak pomóc dziecku nauczyć się tabliczki mnożenia (bez łez)
Praktyczny plan nauki tabliczki mnożenia: najpierw zrozumienie, potem mądra kolejność, sprytne sposoby i gry, a na końcu szybkość. Dla klas 2–3.
Zapytaj kilku dorosłych, jak uczyli się tabliczki mnożenia, a usłyszysz o wkuwaniu na pamięć, odpytywaniu przy tablicy i sporym stresie. Niektórzy do dziś sztywnieją na „siedem razy osiem”.
Da się łagodniej i skuteczniej. Dzieci, które rozumieją, czym jest mnożenie, uczą się działań w rozsądnej kolejności i ćwiczą po trochu każdego dnia, zwykle dochodzą do celu z dużo mniejszym stresem. Oto sposób, który polecam.
Po co tabliczka, skoro są kalkulatory?
Bo wyniki mnożenia to cegiełki prawie wszystkiego, co przyjdzie później: dzielenia, ułamków, pola prostokąta, mnożenia pisemnego, równań. Dziecko, które za każdym razem musi się zatrzymać i liczyć 6 · 7, gubi wątek całego zadania. Kiedy wyniki przychodzą automatycznie, głowa ma miejsce, żeby pomyśleć, o co właściwie chodzi w zadaniu.
Celem jest jednak automatyczność, a nie szybkość za wszelką cenę. Najpierw zrozumienie.
Krok 1: zrozumieć, czym jest mnożenie
Zanim cokolwiek trafi do pamięci, dziecko powinno wiedzieć, że mnożenie to równe grupy. 3 · 4 to trzy grupy po cztery.
Jak to pokazać:
- Przedmioty z kuchni. Trzy talerzyki, na każdym cztery winogrona. Ile razem?
- Prostokąty z przedmiotów. Ułóżcie monety albo guziki w rzędach i kolumnach. Trzy rzędy po cztery.
- Liczenie co ileś. 4, 8, 12. Trzy skoki po cztery na osi liczbowej.
- Dodawanie tych samych liczb. 4 + 4 + 4 = 12.
Prostokąty są szczególnie przydatne, bo pokazują coś ważnego: obróć układ 3 na 4 bokiem, a dostaniesz 4 na 3. Ta sama liczba. To zasada zamiany czynników (przemienność mnożenia), która zmniejsza liczbę działań do zapamiętania prawie o połowę.
Krok 2: mądra kolejność
Nie zaczynajcie od mnożenia przez 1 i nie maszerujcie po kolei do 10. Zacznijcie od łatwych rzędów i wykorzystajcie je do trudniejszych.
Runda pierwsza: przez 2, 10 i 5
- Przez 2 to podwajanie. Dzieci już wiedzą, ile to 3 + 3 i 7 + 7.
- Przez 10 to dopisanie zera. 10 · 6 = 60.
- Przez 5 ma wyraźny wzór (wyniki kończą się na 5 albo 0) i jest połową mnożenia przez 10. 5 · 8 to połowa z 80, czyli 40.
Do tego mnożenie przez 1 i przez 0, które da się wytłumaczyć w dwie minuty.
Runda druga: przez 3, 4 i 9
- Przez 4 to podwojone dwójki. 4 · 7: dwa razy 7 to 14, jeszcze raz podwoić i jest 28.
- Przez 3 to dwójki plus jeszcze jedna grupa. 3 · 6 = (2 · 6) + 6 = 18.
- Przez 9 ma słynne sztuczki. 9 · 7 to 10 · 7 minus 7, czyli 63. Cyfry wyników z dziewiątką sumują się do 9 (18, 27, 36…), przynajmniej do 9 · 10. Jest też sposób na palcach: wyciągnij dziesięć palców, zegnij siódmy i po jednej stronie masz 6 palców, a po drugiej 3. Wynik: 63.
Runda trzecia: przez 6, 7 i 8
Teraz większość tych działań dziecko już zna dzięki zamianie czynników. 6 · 4? Przecież zna 4 · 6. Zostaje mała grupka naprawdę nowych działań:
6 · 6, 6 · 7, 6 · 8, 7 · 7, 7 · 8, 8 · 8
To tylko sześć działań. Powiedzenie tego dziecku na głos często przynosi ogromną ulgę: „Zostało ci tylko sześć trudnych!”.
Sposoby na nie:
- Przez 6: pięć grup i jeszcze jedna. 6 · 7 = 35 + 7 = 42.
- Przez 8: podwój, podwój, podwój. 8 · 6: 12, 24, 48.
- Kwadraty (6 · 6, 7 · 7, 8 · 8) łatwo zapamiętać osobno. Dzieciom podoba się, że ułożone z kropek naprawdę tworzą kwadraty.
- 7 · 8 = 56: powiedz „pięć, sześć, siedem, osiem” i masz wynik, bo 56 = 7 · 8. Stary sposób, ale działa.
Krok 3: krótko i często
Pięć do dziesięciu minut w większość dni daje dużo więcej niż godzina w niedzielę. Pamięć utrwala się z czasem, a rozłożone powtórki bardzo jej w tym pomagają.
Ćwiczenia, które nie wyglądają na wkuwanie
- Mnożeniowa wojna. Jak zwykła wojna w karty, tylko każdy gracz mnoży swoje dwie karty. Wyższy wynik wygrywa.
- Mnożenie z kostkami. Rzućcie dwiema kostkami i pomnóżcie oczka. Starszym dzieciom przydadzą się kostki dziesięciościenne.
- Działanie dnia. Wybierz jedno trudne działanie i pytaj o nie w przypadkowych momentach: przy myciu zębów, w samochodzie, przy czekaniu, aż zagotuje się woda na makaron.
- Rymowanki i rytm. Wiele dzieci łatwiej zapamiętuje ciągi liczb wyklaskane albo wyśpiewane.
- Klasy z wielokrotnościami. Wypiszcie kredą na chodniku liczby 3, 6, 9, 12… i skaczcie po nich po kolei.
- Szybkie pytanie na przystanku. Kto pierwszy poda wynik, wybiera, którędy idziecie do domu.
Ćwiczenia online
Gry dobrze pasują do tabliczki mnożenia, bo dają dużo szybkich powtórzeń z natychmiastową informacją zwrotną. W SmartySHIB znajdziesz między innymi:
- łagodne wprowadzenie do mnożenia oparte na równych grupach,
- wyścig z tabliczką mnożenia, który buduje szybkość, kiedy wyniki są już w miarę pewne,
- przekłuwanie balonów z wynikami, czyli szybkie rozpoznawanie,
- wyścig w liczeniu w pamięci, który miesza działania i utrzymuje elastyczność,
- gry z regułami i sortowaniem liczb parzystych i nieparzystych, które pomagają dostrzegać wzory ułatwiające mnożenie.
Więcej na odpowiednim poziomie znajdziesz w grach dla klasy 2, grach matematycznych dla klasy 2 i grach dla klasy 3.
Krok 4: szybkość, ale łagodnie
Kiedy dziecko umie znaleźć każdy wynik, celem staje się automatyczność. Wtedy trochę ćwiczeń na czas pomaga, ale stawka powinna być niska.
- Pobij własny rekord, a nie wynik rodzeństwa czy kolegi z ławki.
- Pilnuj trudnych działań. Zróbcie małą kupkę kart „jeszcze się uczę” i przekładajcie je na kupkę „umiem”, gdy wynik zacznie przychodzić sam.
- Wracaj do sposobów. Jeśli działanie nie chce zostać w głowie, wróć do sposobu, który pozwala je wyliczyć, zamiast powtarzać wynik coraz głośniej.
Jeśli ćwiczenia na czas wywołują stres, odłóż stoper na jakiś czas. Najpierw poprawność i pewność siebie. Więcej o tym piszemy w poradniku o lęku przed matematyką.
Przykładowy plan na 4 tygodnie
To tylko przykład. Dopasuj go do tempa dziecka.
Tydzień 1: równe grupy i prostokąty z przedmiotów. Mnożenie przez 2, 5 i 10. Gra w mnożenie z kostkami.
Tydzień 2: przez 3 i 4, budowane z dwójek. Powtórka wcześniejszych rzędów w grach. Kupka kart „jeszcze się uczę”.
Tydzień 3: przez 9 ze sposobem „dziesięć razy minus jedna grupa” i sposobem na palcach. Zamiana czynników: pokolorujcie w tabeli 10 na 10 wszystkie działania, które dziecko już zna. Zwykle to większość tabeli.
Tydzień 4: sześć pozostałych działań. Mieszane ćwiczenia z kartami, grami i od czasu do czasu działaniem dnia.
Potem lekka powtórka kilka razy w tygodniu, przez kolejne miesiące. Nieużywane wyniki się zacierają.
Typowe kłopoty
„W domu umie, a na kartkówce pustka.” Często to stres, a nie brak wiedzy. Ćwiczcie w spokojnej atmosferze i porozmawiaj z nauczycielką, jeśli kartkówki na czas są dużym źródłem napięcia.
„Myli 6 · 8 i 7 · 8.” Bardzo częste. Ćwiczcie jedno naraz z mocną kotwicą (dla 6 · 8: „pięć ósemek to 40, plus jeszcze jedna ósemka to 48”) i nie wprowadzajcie drugiego, dopóki pierwsze nie jest pewne.
„Wciąż liczy na palcach.” Na początku to w porządku. Liczenie na palcach to strategia. Ćwiczcie dalej, a zniknie, gdy wyniki zaczną przychodzić same.
„Nudzi się.” Zmieniaj formę. Jednego dnia karty, drugiego gra, trzeciego quiz w samochodzie.
Mnożenie dookoła nas
Kiedy zaczniesz się rozglądać, mnożenie jest wszędzie. Jajka w opakowaniu po 10 to dwa rzędy po pięć. Soczki w zgrzewce stoją w prostokącie. Pole dywanu to długość razy szerokość. Pokazywanie takich rzeczy pomaga dziecku widzieć w tabliczce mnożenia narzędzie, a nie tylko kartkówkę.
A kiedy dziecko wreszcie wyrecytuje 7 · 8 bez mrugnięcia okiem, świętujcie. Zapracowało na to, krótkie ćwiczenie po krótkim ćwiczeniu.